sztuczna inteligencja

#si

Stworzenie sztucznej inteligencji – programu komputerowego naśladującego ludzki mózg – wymaga wiedzy i umiejętności z wielu dziedzin nauki. Zobacz z jakich.

Wyobraź sobie wielopiętrowy budynek – laboratorium, w którym naukowcy i inżynierowie z różnych dziedzin pracują nad stworzeniem robota potrafiącego opiekować się domowymi zwierzątkami.

Robot – jak to robot – zamiast mózgu ma komputer, przez co wciąż nie radzi sobie z tak trywialnymi dla nas zadaniami, jak np. zawiązanie sznurówek. Mimo to już teraz możemy z czystym sumieniem nazywać niektóre maszyny inteligentnymi, ponieważ:

Stworzenie nawet tak prostego robota, którego jedynym zadaniem jest zamówienie karmy dla pupila, wymaga wiedzy z wielu dziedzin. Zobacz, jacy naukowcy i inżynierowie są niezbędni w laboratorium sztucznej inteligencji.

Sztuczna inteligencja jako dziedzina nauki
Sztuczna inteligencja jako dziedzina nauki

piętro “generatywna sztuczna inteligencja”

Nad drzwiami prowadzącymi na najwyższe piętro wisi tabliczka z napisem generatywna sztuczna inteligencja (GenAI – generative artificial intelligence). Spotkasz tu specjalistów, dzięki którym możesz porozmawiać z robotem jak z człowiekiem.

Podstawowym zadaniem każdego robota jest wykonywanie poleceń swojego właściciela. Komendy możesz wydawać w różny sposób: głosowo (jeśli przebywacie w tym samym pokoju) lub tekstowo – smsem lub komunikatorem – jeśli akurat jesteś poza domem. Niezależnie od sposobu rozmowy, robot musi najpierw zrozumieć Twoje polecenie, żeby móc je prawidłowo wykonać. Odpowiedzialni za to są pracownicy z działu przetwarzania języka naturalnego (NLP – natural language processing).

Dobrze by było, gdyby robot potrafił także odpowiadać na zadane pytania, np. czy wymieniał już dzisiaj wodę króliczkowi, albo czy zamówił karmę dla piesków. Za to odpowiedzialni są specjaliści pracujący z dużymi modelami językowymi (LLM – large language models), czyli złożonymi programami generującymi treści do złudzenia przypominające te stworzone przez człowieka.

piętro “zarządzanie wiedzą”

Robot, któremu przed każdym posiłkiem trzeba by przypominać, że Reksio je tylko z zielonej miseczki, a Filemon z niebieskiej, byłby mało pomocny. Urządzenie musi więc zapamiętywać różne informacje, a następnie przywoływać je z pamięci w odpowiednim momencie – bezbłędnie oraz w miarę szybko.

Zadaniem tym zajmują się inżynierowie od wyszukiwania informacji (IR – information retrieval) oraz zarządzania wiedzą (knowledge management). Dbają o to, żeby robot nie mylił różnych informacji, oraz żeby nie poprzepalały mu się styki od nadmiaru wiedzy.

piętro “uczenie się”

Robot musi cały czas uczyć się nowych rzeczy. Najlepiej, żeby działo się to bez naszego bezpośredniego udziału, czyli głównie poprzez obserwację otoczenia.

Po przybyciu do nowego domu, robot musi poznać zwyczaje domowników: o której godzinie właściciel wychodzi z psami na spacer w tygodniu, a o której w weekendy (każdy lubi pospać dłużej w dzień wolny, także zwierzątka, prawda?). Umiejętność tę nazywamy rozpoznawaniem wzorców, a pracują nad nią inżynierowie zajmujący się uczeniem maszynowym (ML – machine learning).

Bardzo ściśle współpracują z nimi naukowcy od uczenia głębokiego (DL – deep learning). Ich podstawowym zadaniem jest pokazywanie robotowi ogromnej ilości zdjęć różnych zwierząt domowych. Dzięki temu maszyna będzie potrafiła odróżnić Reksia od Filemona (i nie pomylić miseczek).

Na tym samym piętrze, ale w głębi korytarza, znajdują się także pracownie naukowców od analizy danych (DS – data science). To właśnie oni zbierają i przechowują ogromne ilości informacji, których używają inżynierowie do uczenia robota nowych rzeczy.

parter “informatyka”

Kiedy wydajesz robotowi komendę “wymień wodę w akwarium rybki Nemo” w jego sztucznym mózgu uruchamia się bardzo złożony proces:

Cały ten proces musi być opakowany w program komputerowy, który będzie szybki i niezawodny. Za to zadanie odpowiedzialni są programiści pracujący na piętrze informatyka (computer science).

piwnica

W piwnicy laboratorium sztucznej inteligencji pracują naukowcy zajmujący się matematyką (math) oraz statystyką (statistics). Na co dzień mało widoczni, pomijani przy wręczaniu nagród, powszechnie uznawani za dziwaków. Prawda jednak jest taka, że bez ich wiedzy i umiejętności pozostałe działy nie byłyby w stanie pracować.

To matematycy opracowali wzory, dzięki którym programiści mogli stworzyć komputerowy odpowiednik ludzkiego mózgu – sztuczne sieci neuronowe – dzięki którym robot potrafi się uczyć nowych rzeczy. To dzięki statystykom inżynierowie wiedzą, ile zdjęć psów potrzebnych jest do nauczenia robota rozpoznawania różnych gatunków zwierząt domowych.

podsumowanie

Sztuczna inteligencja to dziedzina nauki, której celem jest stworzenie programu komputerowego potrafiącego naśladować ludzkie procesy myślowe.

Sztuczna inteligencja czerpie pełnymi garściami z innych dziedzin nauki: od klasycznych (matematyka, statystyka), przez nowoczesne, ale liczące już kilkadziesiąt lat (informatyka, uczenie maszynowe, wyszukiwanie informacji), jak i zupełnie nowe (uczenie głębokie, przetwarzanie języka naturalnego).